Historische rondwandeling om Willemsoord

Loop eens een rondje om de hele voormalige marinewerf heen vanaf de werfpoort in de Weststraat richting Zeedijk. De langgerekte gebouwen, parallel aan het kanaal, hadden in de loop der tijd verschillende functies. Ze zijn fraai gerestaureerd en gedekt met leien. Aan het eind is het ‘woonhuis van de Officier van Politie’ (de werf had een eigen politie). Sla rechtsaf. Hier aan de Hoofdgracht stonden voorname herenhuizen en handelshuizen van firma’s die zich hier vestigden toen Den Helder door het Noordholllands Kanaal voorhaven werd van Amsterdam en tot de opening van het Noordzeekanaal korte tijd een economische bloei beleefde. De gebouwen zijn in 1943, evenals het oude Helder, afgebroken voor de aanleg van de Atlantikwall, de Duitse verdedigingslinie langs de hele Noordzeekust.

Gebouw Marinemuseum
Dan de historische houten sloepenloodsen in de oude bouwstijl. Een aantal is weggebombardeerd. Het gebouw met het torentje volgt. Dit maakt nu deel uit van het Marinemuseum. In het begin was het magazijn voor licht ontvlambare stoffen. Later was het ook bevoorradingsmagazijn voor levensmiddelen voor de schepen. Hier werd ook vee geslacht, dat was gestald in een sloepenloods. Hiervoor was een ruimte ageschoteh en ingericht als slagplaats met een houten afvoergoot voor het slachtafval dat het het afsluitingskanaal in ging, goed voor de vissen en de meeuwen.

Nieuwe Diep
U loopt door tot de hoek waar het ‘Paleis’ staat, waar de vice-admiraal zetelt. Hier woonde en werkte de directeur van de Rijkswerf. U loopt inmiddels over Het Nieuwe Diep. Links de TESO-veerhaven en rechts de historische en moderne gebouwen van het KIM (Koninklijk Instituut voor de Marine). Daarnaast stond ooit het marinehospitaal. Op het fundament is in 1946 't Klooster gebouwd. Het carrevormige gebouw is een lesgebouw.

Zeesluis
U komt over de brug van de zeesluis. U ziet hier nog steeds het veertig hectare grote Willemsoord. Hier staan de gebouwen van de Onderzeedienst. Een deel van dit complex is gesloopt. Even verder de Zeevaartschool (bouwstijl Amsterdamse school) wordt gerestaureerd.

Visserijhaven
Aan uw linkerhand de Visserijhaven en de nieuwe Visafslag met het monument voor de vissers die op zee zijn gebleven. Na de scheepswerf Visser gaat u rechtsaf de brug over. U loopt nu langs de Maritieme Binnenhaven. Aan de werfzijde stond hier vroeger het ‘vierkantje’ (arsenaal) en Groot Magazijn en het Arsenaal, heel fraai in de klassieke stijl uit de begintijd van de werf. Allemaal weggebombardeerd. Na 1945 zijn hier de Bewapeningswerkplaatsen van de Marine gebouwd. Nu is hier een bedrijf gevestigd.

Museumhaven Wilemsoord
De Museumhaven reikt vanaf de noordzijde van het Natte Dok, via de westzijde Natte Dok, Boerenverdriet (Dokkanaal), Koopvaarersbinnenhaven, met korte onderbreking achter de gebouwen van Ballorig, via de steigers achter het Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers, rechtsom het Afsluitingskanaal (Werfkanaal) in tot aan de Hoofdgracht (noordelijkste gedeelte van Willemsoord). In de Museumhaven Willemsoord (2003) liggen varende monumenten.

Stichting Nautische Monumenten
Op de hoek van het Dokkanaal en de haven ligt het gebouw van de Stichting Nautische Monumenten, hier stond voor de Tweede Wereldoorlog de Kuiperij. De sluisdeurenhelling ernaast is omgebouwd tot scheepshelling. De vlotbrug geeft toegang tot onder andere de museumhaven.

Ballorig
U loopt nu langs de haven over de Flaneerkade, waar zeilschepen (passanten) kunnen afmeren, en ziet aan de overkant hoe fraai de gebouwen er bij liggen, zich spiegelend in het water. In deze gebouwen is Ballorig gevestigd: de houtloods ‘Medemblikker’, tussen de Mastenloods (gebouw 66) en de Ketelmakerij (gebouw 63) in, is herbouwd (gesloopt in 1983). Voor de houtloods staat de rode lichtkoepel van het lichtschip dat op de dijk bij Petten strandde. Dan de Ketelmakerij (1920) met daarnaast de Motorenwerkplaats (ca. 1930), nu Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers met daarnaast het nieuwe gedeelte van het museum

Grand Café
Dan op de hoek het glazen gebouw met daarachter een stukje bouw uit 1825, waarin vroeger een magazijn, de loketten zijn er nog. Nu is het Grand Café Waterworld hier gevestigd. Kijk nog even om naar het gevelbeeld langs de haven. Tweede plaats architectuurprijs (Arie Kepplerprijs) 2003 van de Provincie Noord-Holland. De nieuwbouw is een ontwerp van Eric Knippers van Architectenforum te Amsterdam, die ook de restauratie (Woudenberg-NAK) begeleidde.

Kade
Bij de verkeerslichten gaat u rechtsaf de Zuidstraat in. Hier kunt u de pontonbrug over. U loopt dan - paralel aan de Weststraat -over de helemaal vernieuwde kade langs de Kathedraal (1916) hier was de stoomwerkplaats en later de machinebankwerkerij gevestigd. Vervolgens loopt u langs de IJzergieterij. Soms zijn de ramen afgedekt, maar als u wel naar binnen kunt kijken ziet u de oven en het railcircuit langs het plafond nog, waarlangs de emmers met gloeiend staal werden getransporteerd, met vlak achter het raam de bak met zand waar de gegoten modellen in konden afkoelen. 

Pinas Samuel
In een glazen paviljoen de Samuel. Een koopvaarder van het type pinas uit ca 1620 en in ca. 1650 vergaan ten oosten van Urk. Nu prachtig geconserveerd te kijk in Den Helder.

Het wrak is in 1947 gevonden, weggezakt in de zeebodem, wat inmiddels de Noordoostpolder was geworden. Het was goed geconserveerd in de bodem. De Onderwaterarcheologische Dienst heeft het wrak o.a. daarom pas in de jaren zestig uitgegraven. Het is vervolgens en in delen vervoerd naar Ketelhaven. Hier is het geconserveerd. Resten van de vracht die nog in het schip aanwezig waren, duiden erop dat de laatste reis naar het Middellandse Zeegebied moet zijn geweest.

Door ruimtegebrek bij de Onderwaterarcheologsiche Dienst kreeg het wrak een plaatsje op Willemsoord. Eerst in een loods nu in het paviljoen, een ontwerp van architectenbureau CEPEZed te Delft. Het lichtgewicht dak rust op glazen kolommen. Op panelen in het gebouwtje is de geschiedenis van de Samuel te lezen

Smederij/schilderswerkplaats
(gebouw 52, 1825, neoclassicistische bouwstijl, ontwerp L. Valk)
Dan het gebouw waarin heel vroeger de smederij en later de schilderswerkplaats was gevestigd. De verdieping voor de kantine die er in 1958 is opgezet, heeft bij de restauratie plaatsgemaakt voor een dak in de oorspronkelijke vorm, kompleet met dakkapellen. De buitentrappen naar de vroegere verdieping doen nu dienst in het interieur. Het gebouw is ingericht met units en heeft een commerciele bestemming.

Stoommachinegebouw
(gebouw 47, 1816, neoclassicistische bouwstijl, ontwerp Jan Blanken Jansz.)
Het Stoommachinegebouw of Pompgebouw was het eerste gebouw op Willemsoord dat gereed was. Bij de restauratie hebben de negen pompcilinders die nog aanwezig wareneen accent gekregen in de vorm van een rood lichtje in de vloer. Nu wordt het gebouw gebruikt als kantoor door Willemsoord B.V. Op de begane grond heeft de VVV een vestiging.

De brug
De toegangspoort tot de werf is enkele keren gewijzigd. De huidge brug is uit de jaren zestig. De oude brug was te smal en niet berekend op zwaar verkeer. Voor de bredere brug is toen het wachthuisje gesloopt. De pilaren aan weerskanten zijn origineel maar voor de bredere brug iets verplaatst. De leeuwen op de pilaren zijn ouder dan de pilaren en hebben waarschijnlijk heel vroeger een gebouw op de werf gesierd.

U kunt alle gebouwen met beschrijving nog eens bekijken op deze website.